Bilimsel Halk Yayınında Bilim Adamının Rolü
Bu yazıyı okuyanlar önce şunları okudular:
İnsan kitlelerinin entellektüel ilerlemesinde zorunlu bir faktör olması ve yanlış bilginin doğurabileceği tehlikeler sebebiyle, bilim adamı bugün geçmişe kıyasla bilimsel bilginin yaygınlaştırılmasıyla daha çok ilgilenmek zorundadır.
Bilimsel konuların vülgarizasyonu (popülerleştirilmesi, yaygınlaştırılması), yani uzman olmayanlar için yayını, bugün çok önemli ve çok nazik bir problem halini almıştır; çok önemli, zira halkın, bilimin ilerlemelerinin büyüklüğünü, entellektüel kıymetlerini ve insan kütlelerinin geleceğinde ve uygarlıklarında yapabileceği etkileri takdir edecek durumda olması esastır; çok nâzik, zira bilimsel malûmat günden güne o kadar çoğalmakta ve o kadar karışık bir hâle gelmektedir ki gerçeği bozmadan bu bilgileri halkın anlayacağı bir şekilde yaymak çok güçleşmektedir. Bilim adamının bu alandaki çalışmasında daima iki nokta arasında bir çekişme olacaktır: bilimin buluşlarını vülgarize etmek arzusu ve bilimsel hakikatten uzaklaşmamak düşüncesi.
İnsan kütlelerinin entellektüel ilerlemesinde zaruri bir faktör olması, doğurabileceği yanlışlık tehlikeleri sebebiyle, bilim adamı bugün geçmişe nazaran bilimsel vülgarizasyona daha çok meşgul olmak zorundadır. Bilim adamı, alışkanlıkları ve entellektüel oluşu ile kendisi ve meslekdaşlar tarafından elde edilen sonuçları, vülgarizasyonun daima biraz basit şekliyle arz etmektense, uzman olarak işlerinde çalışmayı tercih eder.
Bu eğilim tabiîdir ve bir derecede haklıdır, zira bilim vülgarizasyonla değil, fakat ihtisas çalışmalarıyla ilerler. Zaten pek çok bilim adamı vülgarizasyonun gerektirdiği özel kabiliyetleri haiz değildir. Bu halde şu tehlikeler doğabilir: vülgarizasyonun bilimin son gelişmelerinden haberdar olmayan veya bunları yanlış mânalandıran yazarlar, yahut da ticarî gaye ile çok okuyucu elde etmek için yazılarının seviyesini düşürerek gerçekten de uzaklaşan yazarlar tarafından yapılması.
Modern toplumdaki rolünü müdrik gerçek bilim adamı, vülgarizasyona karşı ilgisiz kalamaz, bilimdeki gelişmeler ve pratik sonuçlarının önemi hakkında halkı ancak o doğru bir şekilde aydınlatabilir. Kendisi bu çalışmaya iştirak etmese dahi, vülgarizasyonu kontrol etmek vazifesidir. Böylece doğru yolda olanları teşvik etmiş, yanlış yollara sapanlara da ihtarda bulunmuş olur.
Bu, kolay bir iş olmayacaktır, zira bilimsel vülgarizasyon kitaplarını gösterebiliriz (*). Bunlar ekseriya yetkili bilim adamları tarafından yazılmıştır ve bazen okunmaları alışık olmayan için güçtür. Bu eserler, kuvvetli kültürü olan şahıslara, profesörlere, mühendislere veya bazen da başka bir ihtisasın bilim adamlarına hitap eder. Önemi tartışılmayacak olan bu kıymetli yazılar büyük halk kütlelerine giremez. Bunlardan başka daha geniş vülgarizasyon eserleri vardır. Burada tafsilât daha mahduttur ve yazılar daha kolay anlaşılır.
Daha geniş bir kitleye hitap eden bu eserler arasında da kıymetlileri vardır, çok faydalan olmuştur ve teşvike de lâyıktırlar. Bir de bilimdeki gelişmelerin sonuçlarında faydalanan gelecek için çekici fikirleri, olayları ihtiva eden yazılar vardır («bilim kurgu» örnekleri). Bunlar, bilhassa gençler için, temel ve uygulamalı bilime merak ve yönelmek bakımından yararlı olabilir. Jules Verne'in eserlerine hepimiz hayranız, fakat bu alan, kıymetli olduğu kadar, zayıf zemin üzerinde ilerlendiğinden çok tehlikeli de olabilir.
Bu sebeplerle, halkın anlaması için yapılacak bilimsel edebiyatın kaliteli olması için büyük bir gayret ve iyi bir kontrole gerek duyulmaktadır.
Çeviren: Dr. Hikmet Bilir
(*) Nobel ödülü sahibi birkaç bilim adamının yüksek vülgarizasyon eserlerinden örnekler veriyorum:
* Einstein: Evolution of Physics (Fiziğin Evrimi) Special and General Relativity (Özel ve Genel Bağıllık
* Louis de Broglie: Matiere et Lumiere (Madde ve Işık), Microphsique et Macrophysique (Mikrofizik ve Makrofizik), Sur les Sentiers da la Science (Bilim Yollarında)
* Max Born: Einstein's Theory of Relativity (Einstein'in Bağıllık Teorisi), Restless Universe (Değişen Evren)
* Heisenberg: Principe d'Indeterminisine (Belirsizlik Prensibi)
Kaynak: Broglie, Louis de, "Bilimsel Halk Yayınında Bilim Adamının Rolü -- Dünyaca Tanınmış Bir Bilginin Gözü İle", TÜBİTAK Bilim ve Teknik Dergisi, Cilt 2, Sayı 21, Temmuz 1969, syf. 28
Şimdi bir de ilgili bu yazıya bakmanızı öneririm:
Homo Floresiensies - Flores AdamıLouis de Broglie
Takip edilmekten korkmuyoruz!.. Takip için tıklayın: twitter.com/bilimbilmek
Anahtar sözcükler: Louis de Broglie, bilim, bilimsel yayın, Bilim Adamları, bilim felsefesi
Benzer Yazılar
- Homo Floresiensies - Flores Adamı
- Lhc'de Kara Delik Oluşabilir mi?
- Göktaşı Dedektifi İlk Şüpheliyi Yakaladı
- İnanılmaz Golün Şifresi Çözüldü
- Görünmezliğe Bir Adım Daha Yaklaşıldı
- Nasa'da İslam Tartışması
Louis de Broglie'nin Makalelerinden Bir Örnek
Referans bilgisi: "Bilimsel Halk Yayınında Bilim Adamının Rolü", 2011 , Bilim Bilmek sitesi, http://www.bilimbilmek.com/tr/bilimsel-halk-yayininda-bilim-adaminin-rolu.html
Bu sayfayı Facebook'ta paylaşın.
Bu sayfayı Twitter'da paylaşın.
![[Sip Sak Ceviri]](http://www.sipsakceviri.com/resim/sipsakceviri-468x60-02b.png "En iyi tercume burosu")