İngilizce'den Türkçe'ye Çeviri Yapan Programlar ve İnsan Çevirisi Karşılaştırması

Bilim, Türk Bilim
Adamları, Bilim Teknik

İlker Fıçıcılar

Özet

Bu incelemede amaç, İngilizce'den Türkçe'ye olan bilgisayar çevirilerinin günümüzde geldiği noktayı ölçebilmektir. Türkiye'nin giderek artan bilimsel çalışmalarına koşut olarak akademisyenlerin de giderek daha fazla yabancı yayını takip etme gerekliliği doğdu. ScienceDirect gibi kütüphane hizmetlerinin de yaygınlaşmasıyla daha kolay erişilebilir olan bu yabancı kaynakları doğru anlamak pek çok akademisyen için zaman alıcı bir uğraş. Akademisyenlerin işi İngilizce öğrenmek değil araştırma yapmak olduğundan, aradaki bu engelin zaman kaybına yol açmadan kaldırılması gereklidir. Akademisyenin inceleyeceği makaleler için bir tercümana başvurarak çeviri yaptırması genelde maaşının önemli bir yüzdesine malolduğundan, bu noktada makine çevirilerinin bir yardımı olabilir. Ancak, bu incelemede İngilizce'den Türkçe'ye olan bilgisayar çevirilerinin yeterli olgunluğa ulaşmadığı görülmüştür.

Kullanılan örnek metin ve yazılımlar

Learn to Speak English Dlx 9 / Mükemmel İngilizce Öğrenme Programı
Doğal ve kendinizden emin bir biçimde İngilizce konuşmayı, okumayı ve yazmayı öğrenin.

Programları sınamak üzere hazır çevirisi bulunan rastgele bir makale seçilmiş, bu makale cümlelerine ayrılmış ve bu tümceler uzunluklarına göre sıralanmıştır. Bu tümceler gruplar halinde (teker teker kabul eden Turing hariç) programlara verilmiş ve çeviri sonuçları sonradan incelenmek üzere dosyalara kaydedilmiştir. Cümlelerin tercüman çevirisi ise orjinal metnin TMX dosyasından çıkarılmıştır. Tümce'de geçen sözcük sayısı arttıkça programların hataları da artmıştır. Bu yüzden aşağıya alınan örnekler kısa cümlelerden oluşuyor. 339 tümcelik metnin en kısa 17 tümcesi örnek olarak verilebilecek nitelikte.

Sınanan programların listesi ve 2006 Temmuz fiyatları aşağıda görülebilir:

Programın Adı Sürümü Fiyatı Adresi

Turing 6.02 Ücretsiz http://www.ingtur.com/

Simka 2.0 118 YTL http://www.simkaltd.com/

Pro Çeviri 1.7 79 YTL http://www.proceviri.com/

Hemen Çevir 2006.07 Ücretsiz http://www.hemencevir.org/

EBMT⁽¹⁾ değil de RBMT yöntemini kullanan bu programlardan Turing bir kerede bir tümce çevirebiliyor ve kullanıcı arayüzü bir metni çevirmeye kolaylık sağlayıcı bir yapıda değil. HemenÇevir ise genel-ağ (internet) üzerinde bir sunucuda çalışan ücretsiz bir program. İçlerinde en iyi sonucu vermesine ve her tür bilgisayardan kullanılabilmesine rağmen sunucu bilgisayar genellikle yoğun olduğundan çeviri yaptırmak epey yorucu oluyor. Ücretli olan diğer iki programın kullanıcı arayüzleri ise hem kullanışlı hem de büyük metinleri bir kerede çevirmede bir zorluk yaşatmıyorlar.

Kullanılan örnek metinler ise akademik çevirilerde uzmanlaşmış bir kuruluştan (*) rica edilerek temin edildi. Bilişimden fiziğe, arkeolojiden sosyolojiye pek çok metin arasından rastgele seçimlerle ayrılan zaman dilimi geçilmeyecek şekilde sınamalar yapıldı. Çeviri karşılaştırmaları ise çeviri örnekleriyle beraber gelen Trados TMX dosyalarındaki tümceler kullanılarak yapıldı.

Karşılaştırmalar

Aşağıdaki tabloda sırasıyla orjinal İngilizce tümce, Türkçe'ye doğru çevirisi ve programlarca yapılan çevirileri yer alıyor. Tablo kısa tümceden uzun tümceye doğru sıralı.

Orjinali	: References:
Tercüman çevirisi	: Kaynaklar:
Turing 6.02	: referanslar :
Simka çeviri 2.0	: Havale etmeler:
Pro çeviri 1.7	: Referanslar:
HemenÇevir 2006	: Referanslar:

Orjinali	: There are many solar symbols.
Tercüman çevirisi	: Pek çok güneş simgesi bulunur.
Turing 6.02	: çok güneşe ait sembol vardır .
Simka çeviri 2.0	: Çok güneş sembolları, var.
Pro çeviri 1.7	: Birçok güneşle ilgili simge vardır.
HemenÇevir 2006	: Birçok güneşle ilgili simge vardır.

Orjinali	: It is an exhibition locked in time.
Tercüman çevirisi	: Bu zaman içinde mahsur kalmış bir sergidir.
Turing 6.02	: o,,bir sergi ,kilitle,zamanında,,.
Simka çeviri 2.0	: O, zamanı kilitleyen bir sergidir.
Pro çeviri 1.7	: O, zamanda kilitlenen bir sergidir.
HemenÇevir 2006	: Zamanında kilitlenen bir sergidir.

Orjinali	: J.Tashiev graduated from it in 1981.
Tercüman çevirisi	: J. Taşiyev oradan 1981'de mezun oldu.
Turing 6.02	: . *tashıev 1981. odan mezun oldu
Simka çeviri 2.0	: J.Tashiev, 1981 'de ondan mezun oldu.
Pro çeviri 1.7	: J. Tashiev, ondan 1981.'da mezun oldu
HemenÇevir 2006	: J. Tashiev, ondan 1981'de mezun oldu.

Orjinali	: The then artists hardly followed nature.
Tercüman çevirisi	: Ardından sanatçılar doğayı pek örnek almaz oldular.
Turing 6.02	: o zaman,artisler,hemen_hiç,takip_ed,tabiat,,.
Simka çeviri 2.0	: O zaman artistler, doğa zorla takibetti.
Pro çeviri 1.7	: O zaman sanatçılar zorlukla, doğa izledi.
HemenÇevir 2006	: Sonra sanatçılar zorlukla, doğayı izledi.

Orjinali	: The pictures became even smaller in size.
Tercüman çevirisi	: Resimlerin boyutu giderek daha da küçüldü.
Turing 6.02	: resimler ölçüde bile daha küçük oldu .
Simka çeviri 2.0	: Resimler, büyüklükte daha küçük hatta oldu.
Pro çeviri 1.7	: Resimler, hatta daha boyutta küçük oldu.
HemenÇevir 2006	: Resimler, boyutta hatta daha küçük oldu.

Orjinali	: Their big antlers are often drawn full face.
Tercüman çevirisi	: Büyük boynuzları genellikle tam ölçüde çizilir.
Turing 6.02	: onların büyük antlers drawndır dolu çehre .
Simka çeviri 2.0	: Büyük çatal boynuzları, dolu yüzü sık sık çekilir.
Pro çeviri 1.7	: Onların büyük geyik boynuzlar, çoğunlukla asık dolu yüzdür.
HemenÇevir 2006	: Onların büyük geyik boynuzları, çoğunlukla çekilmiş dolu yüzdür.

Orjinali	: And it is one of the most interesting themes.
Tercüman çevirisi	: Ve en ilginç temalardan biridir.
Turing 6.02	: ve,o birdir .
Simka çeviri 2.0	: Ve o, en ilginç temaların birisidir.
Pro çeviri 1.7	: Ve o, en birisi ilginç temalardır.
HemenÇevir 2006	: Ve en ilginç temaların biridir.

Orjinali	: There is a flock of rock goats (teke or ibex).
Tercüman çevirisi	: Kaya keçisi (teke veya dağ keçisi) sürüsü görünür.
Turing 6.02	: orada,,bir sürü ,salladan,keçiler,(teke veya ıbex),,.
Simka çeviri 2.0	: Kaya keçileri (tekenin bir sürüsü veya [ ibex) ], var.
Pro çeviri 1.7	: Kayanın bir sürüsü (Teke veya dağ keçisi) olan keçiler vardır.
HemenÇevir 2006	: Kaya keçilerinin bir sürüsü vardır (Teke veya dağ keçisi).

Orjinali	: Plots with the image of chariots are very rare.
Tercüman çevirisi	: Araba resmi içeren çizimler pek azdır.
Turing 6.02	: haritasını_çık,tekerlekli_arabaların şekili ile,,çok nadir,,.
Simka çeviri 2.0	: İki tekerlekli savaş arabalarının resimiyle arsalar, çok nadirdir.
Pro çeviri 1.7	: At arabalarının şekliyle arsalar, çok nadirdir.
HemenÇevir 2006	: At arabalarının şekliyle arsalar, çok nadirdir.

Orjinali	: Their arms are marked with thin straight lines.
Tercüman çevirisi	: Kollarında ince düz çizgi şeklinde işaretler vardır.
Turing 6.02	: onların kollar,,işaretle,ile,ince doğru çizgi,,.
Simka çeviri 2.0	: Kolları, ince doğru çizgi çizgileriyle Alman parasıdır.
Pro çeviri 1.7	: Onların kollar, ince düz çizgilerle iz yapılır.
HemenÇevir 2006	: Onların kolları, ince düz çizgilerle işaretlenir.

Orjinali	: Research work on them started in the 1970-1980s.
Tercüman çevirisi	: Haklarındaki araştırma çalışması 1970-1980'lerde başladı.
Turing 6.02	: araştırma,çalış,üzerlerinde,başla,içinde, da 1970-1980s,,.
Simka çeviri 2.0	: 1970-1980sı çalışmaya başladılan onlarda işi araştırır.
Pro çeviri 1.7	: Araştırma, onlarda, 1970 - 1980'de başlayan çalışır.
HemenÇevir 2006	: Araştırma, çalışır, onlarda, 1970-1980'de başladı.

Orjinali	: Some of the animals are of unidentified species.
Tercüman çevirisi	: Hayvanların bir kısmı tanınmayan türdendir.
Turing 6.02	: hayvanların bazısıdır .
Simka çeviri 2.0	: Hayvanların bazısı, tanımlanamayan türünüdür.
Pro çeviri 1.7	: Hayvanların bir kısmı, tanınmamış türdendir.
HemenÇevir 2006	: Hayvanların bir kısmı, tanınmamış türdendir.

Orjinali	: The poses of the animals express inner strength.
Tercüman çevirisi	: Hayvanların duruş şekilleri kuvvetlerini gösterir.
Turing 6.02	: hayvanların pozu , iç kuvvet ifade eder .
Simka çeviri 2.0	: Hayvanlar ekspres dahili güçün pozları.
Pro çeviri 1.7	: İç hayvanların pozları kuvvet acele posta servisiyle.
HemenÇevir 2006	: Hayvanların pozları, iç kuvveti ifade eder.

Sonuç

Görüldüğü gibi makine çevirileri pek iç açıcı ( inside opener :) ) değil. Öznel bir değerlendirmeyle içlerinde en kötüsünün Turing-6.02 ve en iyisinin de HemenÇevir-2006 olduğunu söyleyebiliriz. Pro-çeviri ile Simka aynı miktarda hatayı farklı yerlerde yapıyorlar. Örneğin bir tanesi "işaret" anlamındaki "mark" yerine "Alman parası" derken, diğeri de "ifade etmek" anlamındaki "express" yerine "acele posta servisi" diyebilecek kadar ileri gidebiliyor. Belki bu ikisi sözlük büyüklüklüklerine göre değerlendirilmeli ve sıralanmalı.

Learn to Speak English Dlx 9 / Mükemmel İngilizce Öğrenme Programı
Doğal ve kendinizden emin bir biçimde İngilizce konuşmayı, okumayı ve yazmayı öğrenin.

ProZ'deki uzman çevirmenlerden Sn. Selçuk Akyüz de bu Bilgisayarlı Çeviri (MT) programlarından ne beklenip ne beklenemeyeceğini "CAT Programları" başlıklı yazısında⁽²⁾ şöyle belirtmişti: "İnternet temelli otomatik çeviri siteleri sadece bir konuda genel bilgi sahibi olabilmek için kullanılabilir, MT (bilgisayarlı, makine veya otomatik çeviri) programları da aynı şekilde sadece ödev, tez vs. hazırlayan öğrencilerin çok teknik olmayan, sınırlı sayıda sözcükle yazılmış bir makalede ne yazıldığını üç aşağı beş yukarı anlamaları için kullanılabilir; hepsi bu kadar, daha fazlasını beklemek mümkün değil." Sonuçta bu programlar hiç yoktan iyidir denilebilecek bir iş yapıyorlar. Fakat bilim yapacaklara yine de eskilerden bir hatırlatma:
Kem Âlatla, Kemâlat Olmaz

İlker Fıçıcılar
22 Temmuz 2006

Kaynakça

Örnek Temelli Bilgisayar Çevirisi (Example-Based Machine Translation), İlker Fıçıcılar, 2006 Temmuz, http://bilim.ficicilar.name.tr/sayfa/Ornek_temelli_bilgisayar_cevirisi-EBMT.html
CAT Programları, Selçuk Akyüz, Ocak 2006
Turing 6.02, İngilizce-Türkçe Türkçe-İngilizce çeviri programı, http://www.ingtur.com/
Simka 2.0, İngilizce-Türkçe çeviri programı, http://www.simkaltd.com/
Pro Çeviri 1.9, İngilizce-Türkçe çeviri programı, http://www.proceviri.com/
Hemen Çevir, İngilizce-Türkçe çeviri hizmeti, http://www.hemencevir.org/
Bilsag Çevirim, İngilizce-Türkçe çeviri programı, http://www.bilsag.com.tr/
Tunka Çewiri, İngilizce-Türkçe çeviri programı, http://www.tunka.com.tr/
(*) Şip Şak Çeviri, Akademik Teknik Çeviri Bürosu, http://www.SipSakCeviri.com/

http://bilim.ficicilar.name.tr/sayfa/ingilizce_turkce_ceviri_programlari.html

Arama önerileri: ingilizce çeviri, tercüme, proçeviri, makine çevirisi, MT, TM, CAT, ingilizce türkçe çeviri,

arama

yenilik

Ek Para Kazanma
Internet ek gelir elde etmede en pratik yol için tıklayın.

önemliler

» KYK Yurtları
» Bursa Yurtları
» Burs Rehberi

anımsatma

Mail Adresi Bulma
Aradığınız kişinin emailini,
ad soyadını arayarak öğrenin:
www.Turkce-Arama.com

Zengin Olmanın Yolları
Akıllıca Kullanılan Kredi Kartı ile
Para Kazanmak Mümkün
ParaKazanmaYollari.com

Türkçe Arama Motoru
Video, Altyazı, Email, Kişi
ve Site Arama, Yenilenen
Türkçe Arama Motorunda:
www.Turkce-Arama.com

bir not

Bilim, teknoloji ve diğer alanlarda kalkınabilmek için bir ulusun kaynaklarını kendi içinde tutması zorunludur. Kaynaklarımızı yerel sanayiciye aktararak, yabancı mal almayarak teknolojik kalkınmamızı destekleyebiliriz. Bize hiç gerekmeyecek alanlarda değil, ihtiyaç duyduğumuz alanlarda araştırma yaparak bilimde ilerleyebiliriz.

Türkiye'nin bilimsel hedefleri için tıklayın:
vizyon2023.tubitak.gov.tr

NEDEN NÜKLEER SANTRALLARA HAYIR?

!! DİKKAT !!
Nükleer Santral Dışa Bağımlılığı Arttırır
Yakıt çubuklarının sürekli olarak dışarıdan alınması gerekiyor.

Ücretsiz Kitap için Tıklayın:
Karşılaştırmalı Sümerce ve Türkçe

bir site

akunar.blogspot.com

Enerji, Nükleer Enerji ve Çevre